Door Justin Wiechers

Van het weekend begeleidde ik een bijeenkomst voor de broer van een collega, een avonturier die voor even terug in zijn vaderland was. Het initiatief kwam van zijn vrouw, het werd helemaal zijn dag met zichzelf in de hoofdrol. Een verrassing waarbij goede vrienden en broers waren uitgenodigd; een bijzondere groep mannen, gemêleerd, hartelijk, maar zeker ook kritische slimme denkers. Op speelse wijze waren er door de dag heen verschillende werkvormen en kwamen allerlei onderwerpen aan bod. Op het eind van de middag legde een oude vriend van de hoofdpersoon telkens een stelling voor waartussen het gezelschap kon kiezen met ja of nee, en vroeg hij door naar de motivatie van de antwoorden. Zo ook de stelling ‘Crisis of kans?’ Unaniem was het antwoord ‘kans’. Als typerende motivatie gaf een van de mannen: “een probleem is een kans, als je het niet kan oplossen is het ook geen probleem.” Een uitspraak die mij intrigeert en de aanleiding is van dit artikel.

Ik ga in op wat crisis eigenlijk is vanuit verschillende perspectieven. Eerst een ontnuchterend voorbeeld op macro niveau. Vervolgens op micro niveau, geef ik een handvat voor het omgaan met crisis.

Is crisis of kans alleen het verschil tussen de zwartkijker en de persoon voor wie het glas minstens altijd half vol is? In het MKB kom ik meestal eigenaars tegen die onder de laatste categorie vallen, ze hebben niet voor niets het lef gehad om een zaak te beginnen. Maar medewerkers moeten ontslaan door tegenvallend omzet en teruglopende marges is, niet leuk. ‘Helft van bedrijven kort op personeel’, aldus Nu.nl op 15 januari. De beleving van onzekerheid geeft  het gevoel van crisis. Of zelf paniek, en dan is het oppassen geblazen voor beslissingen waarover je de consequenties niet ziet. Daar straks meer over.

Laten we het begrip crisis eerst in een groter perspectief zetten. Dat werkt vaak ontnuchterend. Trouw kopt op 10 januari ‘Onderzoek: bijna helft voedsel wordt weggegooid. De hoeveelheid die verspild wordt, is schokkend. Het is bovendien een onnodige verspilling van de energie en het land en water wat is gebruikt om het voedsel te produceren en distribueren.’ Als het om doelmatigheid gaat van de voedselketen lijden we als soort ernstig aan suboptimalisatie. Hebben we het op deze planeet toch niet zo goed georganiseerd. Op collectief niveau is suboptimalisatie letterlijk killing. Dat noem ik crisis.

De Van Dale geeft twee betekenissen voor crisis: gevaarlijke toestand; (economie) periode van slapte en werkloosheid. Laten we eerlijk zijn voor vele mensen op deze planeet is het crisis. Elke dag onzeker zijn of je te eten hebt, is crisis. Al zit er een subjectief element aan de beleving van crisis, objectief kunnen we wel stellen dat als de vervulling van je eerste levensbehoeften in gevaar komt, er crisis is. Op het ANP las ik gister “Het gezamenlijke netto jaarinkomen van de rijkste 100 mensen in de wereld bedraagt 240 miljard dollar. In het rapport ”The cost of inequality: how wealth and income extremes hurt us all’ stelt Oxfam dat dit maar liefst vier keer het bedrag is dat nodig is om de armoede in de wereld te beëindigen.” Ahum, kans of crisis? Een kans dus als je tot een van gelukkige honderd behoort. U ook niet? Nee ik ook niet. De uitspraak ‘Een probleem is een kans, als je het niet kan oplossen is het ook geen probleem’, gaf wel wat weerstand in het groepsgesprek: “Natuurlijk zijn er wel problemen.”“Ja maar, als je er toch niets aan kunt doen is dat een gegeven.” Op dat moment hoorde ik innerlijk James Brown zingen ‘change what you can, and what you can’t, leave it alone’.  Feitelijk is voor de één crisis iets wat hem overkomt als gevolg van een bewuste keuze van een ander.

Mijn ethisch standpunt in deze is, hoe meer je ergens van hebt –materieel of immaterieel- hoe groter je verantwoordelijkheid in de keuzes die je maakt. Wat mij op persoonlijk vlak en ook in begeleiding van mensen in het bedrijfsleven helpt, is het concept cirkels van invloed en betrokkenheid. De cirkel van invloed is dat waar je zelf sturing aan kan geven. De cirkel van betrokkenheid is de kring waar je empathie voor voelt, het doet je wat. Een persoon met een cirkel van invloed die vele male groter is dan zijn cirkel van betrokkenheid, geeft niet om de gevolgen van zijn keuzes voor anderen. Als een dergelijk keuze verstrekkend is, kan dat de oorzaak zijn van een crisis die vele mensen raakt.

Andersom. Een persoon die zichzelf als iemand ervaart die heel weinig invloed heeft op zijn omgeving, maar wel enorm betrokken is bij alles wat hij hoort en ziet, kan in passiviteit of erger depressie geraken. “Een probleem is een kans, als je het niet kan oplossen is het ook geen probleem”, is duidelijk een uitspraak van iemand die zich niet als slachtoffer ziet, een persoon die leiderschap wil nemen. Crisis vraagt om leiderschap. Zaak is nuchter te blijven, eigen mensen te betrekken bij het vinden van oplossingen en creëren van kansen.

Juist als de externe omstandigheden lastig zijn, kan een groep sterker worden. De mens is een uniek zoogdier dat aan zijn levensbehoeften voldoet door: samenwerken, handelen, uitruilen en de omgeving naar de hand te zetten. In uw bedrijf komen mensen samen, werken samen, geven hun tijd en talenten. De uitkomst van dat alles is zinvol, betekenisvol. Een bedrijf is een prachtige manier voor mensen om zich dienstbaar te maken aan andere mensen.

Externe omstandigheden dwingen ertoe om eerst naar de eigen cirkel van invloed binnen het bedrijf te kijken. Waar staat het bedrijf feitelijk? eXtropy helpt het MKB-bedrijf met een gedegen financiele en bedrijfsmatige doorlichting. Zoals al eerder vermeldt, suboptimalisatie is killing, ook binnen uw bedrijf. Eerste stap is de realiteit onder ogen zien, niet alleen voor bestuurders. Kostenbewustzijn van alle medewerkers is nodig. Leiderschap is een balans van invloed en betrokkenheid. Met betrokken medewerkers kun je werken aan oplossingen en innovaties zonder daar een busje consultants voor in te huren. Kennis, kunde en kracht zit bij uw mensen in het bedrijf. Bram Chaudron (Financial Services) en Justin Wiechers (Human Resource Services) zijn twee gildetrekkers van eXtropy en hebben samen een programma opgezet dat zich richt op kostenbewustzijn.

Het start met een krachtige analyse die verder gaat dan een resultatenbalans. Wij hebben een instrument ontwikkeld om te toetsen of uw bedrijfsvoering past bij de strategie die u naleeft. Daarbij leggen we de vinger op de zere plek. Crisis of kans? Als het om kostenbesparing gaat zijn er altijd kansen, mits je maar goed kijkt en de eigen medewerkers betrekt. Kunst is om niet een nieuwe suboptimalisatie te manifesteren. In onze aanpak begeleiden we een kernteam breed uit de organisatie bij het realiseren van weloverwogen kostenbesparingen. Met u zetten we een stip op de horizon en in een nameting houden we opnieuw de (bedrijfs)spiegel voor. Een van de deelnemers sloot de discussie af met de opmerking dat het Chinese karakter voor crisis gelijk is aan het karakter voor kans.

Met dank aan de deelnemers van een verrassingsdag op het kantoor van eXtropy 19 januari 2013